Mýralíf

Katla Taylor á opnunardegi sýningarinnar í gróðurhúsi Norræna hússins í Vatnsmýri. Mynd: Bára Huld Beck 2026 — Katla Taylor á opnunardegi sýningarinnar í gróðurhúsi Norræna hússins í Vatnsmýri. Mynd: Bára Huld Beck, maí 2026

„Votlendi í mótun“ – Tillaga að göngustígum um Andakíl

22.07.2026

Spennandi samstarf átti sér stað í vetur og vor þegar meistaraneminn Katla Taylor byggði meistaraprófsverkefni sitt í hönnun við Listaháskóla Íslands (LHÍ) á friðlandinu í Andakíl og framtíðaraðgengi almennings að því. Katla hélt sýningu í gróðurhúsi Norræna hússins í vor þar sem skoða mátti afrakstur vinnu hennar.

Katla er með BA-gráðu í grafískri hönnun frá Konunglegu listaakademíunni í Haag, þar sem hún einbeitti sér að líffræðilegum fjölbreytileika flóru norðurslóða og þeim umbreytingum sem eiga sér stað á svæðinu. Hún hefur nú útskrifast frá Listaháskóla Íslands og er búsett í Reykjavík.

Katla Taylor hittir Bjarna Guðmundsson, fyrrverandi prófessor emeritus við LBHÍ og þekktan sagnfræðing á Hvanneyri. Mynd: Elisabeth Bernard, mars 2026

Í gegnum viðtöl við íbúa á Hvanneyri, vísindamenn við Landbúnaðarháskóla Íslands (LBHÍ) og sérfræðinga hjá Mýralífi kannaði hún hvernig göngustígar um friðlandið í Andakíl gætu litið út, byggt á þekkingu á svæðinu, auk gildandi reglugerða samkvæmt Ramsar-samningnum um varp fuglategunda í útrýmingarhættu. Hún naut leiðsagnar Ivans Juarez, lektors í landslagsarkitektúr við LBHÍ.

Útsýnisstaðir og árstíðabundnir stígar

Lokaafurð þessarar spennandi rannsóknar og aðalverk sýningarinnar var kort af Hvanneyri og friðlandinu í Andakíl með hæðarlíkani byggðu á nákvæmum landupplýsingagögnum. Með grunnkorti sem sýndi skurði á svæðinu kynnti Katla tillögu sína að nýjum göngustígum fyrir almenning í tengslum við þau svæði sem verða endurheimt á vegum Mýralífs. Á stígunum eru útlistaðir útsýnisstaðir yfir sjóinn og eru sumir stíganna árstíðabundnir sem yrðu lokaðir á varp- og hreiðurtíma á vorin og sumrin (20. apríl til 20. júlí).

Aðalverk sýningarinnar var hæðarlíkan af Andakílssvæðinu og Hvanneyri sem sýnir tillögu Kötlu að nýjum göngustígum. Mynd: Kristrún Ásta Arnfinnsdóttir, maí 2026

Á sýningunni var einnig bent á menningarlegt mikilvægi votlendis áður en umfangsmikil framræsla var framkvæmd á svæðinu til að búa til ræktarland og byggja vegi til að auðvelda aðgengi að Hvanneyri, auk þess sem fjallað var um gróður og dýralíf í vistkerfum votlendis, í samvinnu við Náttúrufræðistofnun.

Einn af stígunum sem Katla Taylor sá fyrir sér og gamlar ljósmyndir sem sýna Hvanneyri fyrir og á meðan á framræslu stóð. Mynd: Kristrún Ásta Arnfinnsdóttir, maí 2026

Hvanneyri miðstöð landbúnaðar-, umhverfis- og lífvísinda

Hvanneyri dregur nafn sitt af plöntunni hvönn (Angelica archangelica) sem þrífst vel á blautum svæðum. Bærinn var umkringdur mýrum og flæðiengjum sem voru nýttar til heyskapar og sem beitiland fyrir búfé fram á sjötta áratug síðustu aldar. Á þeim tíma var einungis hægt að komast þangað með bát frá Borgarfirði, sem er ástæðan fyrir því að gömlu byggingarnar snúa að sjónum. Á vefsíðu Náttúruverndarstofnunar er að finna frekari upplýsingar um menningarlegt og sögulegt mikilvægi votlendis fyrir landbúnað á Hvanneyri.

Gamalt kort frá Bandaríkjaher sem sýnir votlendi eins og það var áður fyrr á Hvanneyri. Mynd: Kristrún Ásta Arnfinnsdóttir, maí 2026

Bærinn hefur þróast á 20. öldinni sem miðstöð landbúnaðar-, umhverfis- og lífvísinda á Íslandi, þar sem margar mikilvægar stofnanir hafa verið staðsettar þar, svo sem Bændaskólinn og Landbúnaðarháskóli Íslands, Landbúnaðarsafn Íslands og Ráðgjafarmiðstöð landbúnaðarins (RML), meðal annarra.

Mikilvægar fuglategundir á svæðinu

Síðast en ekki síst er svæðið fuglafriðland samkvæmt Ramsar-samningnum, einkum sem varpstöð fyrir grænlensku blesgæsina (Anser albifrons flavirostris) og er undir eftirliti Náttúruverndarstofnunar. Önnur mikilvæg fuglategund sem sést á svæðinu er stelkur (Tringa totanus), sem er ein af þeim tegundum sem lögð er áhersla á í Mýralífi.

Ivan Juarez og Elisabeth Bernard, verkefnastjóri Mýralífs, skoða kortið saman. Mynd: Jacqueline König, maí 2026

Til að undirstrika mikilvægi Andakíls mun Mýralíf vinna með hagaðilum á svæðinu að því að hanna göngustíga sem bæði ferðamenn og heimamenn í Borgarbyggð geta notað til að fræðast um vistkerfi mýra, fuglalíf og mikilvægi endurheimtar votlendis.

Vinna Kötlu Taylor er því dýrmætt framlag og munu samstarfsaðilar Mýralífs athuga hvort hægt sé framkvæma tillöguna þegar þar að kemur. Við getum ekki þakkað henni nógsamlega fyrir áhuga hennar á verkefninu.